გამოდის 1998 წლიდან
2015-12-03
გა­ბე­დუ­ლე­ბა ჩემ­მა საყ­ვა­რელ­მა წიგ­ნებ­მა მომ­ცა

გა­ბე­დუ­ლე­ბა ჩემ­მა საყ­ვა­რელ­მა წიგ­ნებ­მა მომ­ცა
დღევანდელი ნომრის სტუმარია ასი­რო­ლო­გი, ლუ­ვე­ნის (ბელ­გია)
კა­თო­ლი­კუ­რი უნი­ვერ­სი­ტე­ტის ცი­ვი­ლი­ზა­ცი­ის, ხე­ლოვ­ნე­ბი­სა და
ლი­ტე­რა­ტუ­რის ინ­ს­ტი­ტუ­ტის აღ­მო­სავ­ლეთ­მ­ცოდ­ნე­ო­ბის
ცენ­ტ­რის მკვლე­ვა­რი, ფი­ლო­ლო­გი­ის
დოქ­ტო­რი თა­მარ პა­ტა­რი­ძე

— თა­მარ, სა­უ­ბა­რი სა­ქარ­თ­ვე­ლო­დან  და­ვიწყოთ. გარ­კ­ვე­უ­ლი პე­რი­ო­დი თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო­ უ­ნი­ვერ­სი­ტეტ­ში მუ­შა­ობ­დით, რო­გორ იხ­სე­ნებთ ამ პე­რი­ოდს?
— ეს პე­რი­ო­დი ძა­ლი­ან კარ­გად მახ­სენ­დე­ბა. სტუ­დენ­ტო­ბის პე­რი­ოდ­ში­ვე ვმუ­შა­ობ­დი ძვე­ლი ქარ­თუ­ლი ლი­ტე­რა­ტუ­რის კა­თედ­რა­ზე არ­სე­ბულ ლა­ბო­რა­ტო­რი­ა­ში. რთუ­ლი დრო იყო, ოთხ­მოც­და­ა­თი­ა­ნე­ბის ბო­ლო და მომ­დევ­ნო წლე­ბიც, თუმ­ცა, იქ ბევ­რი კარ­გი ადა­მი­ა­ნი მუ­შა­ობ­და, კომ­პე­ტენ­ტუ­რი. არ­სე­ბობ­და ადა­მი­ან­თა ბირ­თ­ვი, რო­მე­ლიც ყვე­ლაფ­რის მი­უ­ხე­და­ვად თა­ვი­სი საქ­მის სიყ­ვა­რუ­ლით შრო­მობ­და და კარგ საქ­მეს აკე­თებ­და. ჩვე­ნი ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი ყო­ველ­თ­ვის  თბი­ლი იყო, პრო­ფე­სი­უ­ლი თვალ­საზ­რი­სი­თაც, უნი­ვერ­სი­ტეტ­მა ბევ­რი რამ მომ­ცა. ეს ყო­ველ­თ­ვის მომ­ყ­ვე­ბა. სი­მარ­თ­ლე გითხ­რათ, ბელ­გი­ა­შიც ამ­ჩ­ნე­ვენ, რომ მყა­რი ფი­ლო­ლო­გი­უ­რი გა­ნათ­ლე­ბით ჩა­მო­ვე­დი, იცი­ან, რომ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს უნი­ვერ­სი­ტე­ტი­დან მომ­ყ­ვე­ბა ეს და ამას ყო­ველ­თ­ვის მი­ფა­სე­ბენ.
და­ნა­ნე­ბით იმას ვნა­ნობ, რომ მა­შინ ­სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში  ინ­ს­ტი­ტუ­ცი­უ­რი მხარ­და­ჭე­რა მკვლევ­რე­ბი­სა და სტუ­დენ­ტე­ბის­თ­ვის დი­დი არ იყო. ამის გა­მო, ბევ­რი დრო დავ­კარ­გე, სხვა სიტყ­ვე­ბით რომ ვთქვა, იმა­ვე დრო­ის გა­მო­ყე­ნე­ბა ევ­რო­პულ უნი­ვერ­სი­ტე­ტებ­ში გა­ცი­ლე­ბით ოპ­ტი­მა­ლუ­რად და ეფექ­ტუ­რად შე­იძ­ლე­ბა. მოგ­ვი­ა­ნე­ბით, ევ­რო­პა­ში რა­ი­მე კონ­კურ­ს­ზე ჩემს კან­დი­და­ტუ­რას რომ ვა­ყე­ნებ­დი, სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში გა­მოქ­ვეყ­ნე­ბუ­ლი შრო­მე­ბიც კი არ მეთ­ვ­ლე­ბო­და, რად­გან ჩვე­ნი უნი­ვერ­სი­ტე­ტე­ბის წამ­ყ­ვა­ნი სა­მეც­ნი­ე­რო ჟურ­ნა­ლე­ბიც კი არ იყო ცნო­ბი­ლი ან აღი­ა­რე­ბუ­ლი. ამა­ნაც გარ­კ­ვე­უ­ლად შე­მა­ფერ­ხა იმ პე­რი­ოდ­შიც, რო­ცა უკ­ვე ლუ­ვე­ნის უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში ვმუ­შა­ობ­დი. ასე რომ, თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტი­დან წარ­მო­მავ­ლო­ბა ჩე­მი დი­დი ძა­ლაც იყო და გარ­კ­ვე­უ­ლი სი­სუს­ტეც, თუმ­ცა, ეს ყო­ველ­თ­ვის ასეა, ყვე­ლა­ფერს  ორი მხა­რე­ აქვს.
— შემ­დეგ საზღ­ვარ­გა­რეთ გა­ემ­გ­ზავ­რეთ. რო­გორ­ გაგ­რ­ძელ­და თქვე­ნი პრო­ფე­სი­უ­ლი კა­რი­ე­რა, რით მი­იქ­ცი­ეთ ევ­რო­პე­ლი სპე­ცი­ა­ლის­ტე­ბის ყუ­რადღე­ბა, რო­გორ მი­გი­ღოთ ლუ­ვე­ნის უნი­ვერ­სი­ტეტ­მა? თქვენ ამ­ბობთ: „აქ არ­სე­ბულ გა­რე­მო­ში არ­სად საქ­მის ინ­ტე­რე­სებ­ზე მაღ­ლა ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი არ დგას, რო­გორც ეს ჩვენ­ში ხდე­ბა“.  რა­ში გეხ­მა­რე­ბათ ქარ­თ­ვე­ლო­ბა და რა­ში გიშ­ლით ხელს?
— თა­ვი­დან ერ­თი წლით ჩა­მო­ვე­დი, მა­შინ არ­სე­ბობ­და „გაღ­რ­მა­ვე­ბუ­ლი სწავ­ლე­ბის დიპ­ლო­მი“ (დჶა), რო­მე­ლიც კონ­კ­რე­ტულ ვიწ­რო სპე­ცი­ა­ლო­ბა­ში შე­იძ­ლე­ბო­და აგე­ღო. აქ სი­რი­უ­ლის სწავ­ლა და­ვიწყე და ჩემ­მა ლექ­ტორ­მა, ქალ­ბა­ტონ­მა ან­დ­რეა შმიდ­ტ­მა შე­მომ­თა­ვა­ზა, მი­სი ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლო­ბით, სა­დოქ­ტო­როს გა­კე­თე­ბა. დოქ­ტო­რან­ტუ­რის  შემ­დეგ ევ­რო­კავ­ში­რის პრო­ექ­ტ­ში ვმუ­შა­ობ­დი, ხმელ­თა­შუ­აზღ­ვის­პი­რე­თის ქვეყ­ნე­ბის კულ­ტუ­რუ­ლი მემ­კ­ვიდ­რე­ო­ბის დაც­ვა­ზე, კო­ორ­დი­ნა­ტო­რად — ლუ­ვე­ნის უნი­ვერ­სი­ტე­ტი­დან. ამ­ჟა­მად ამ უნი­ვერ­სი­ტე­ტის ცენ­ტ­რ­ში ვარ მკვლე­ვა­რი.  აღ­მო­სავ­ლეთ­მ­ცოდ­ნე­ო­ბის ცენ­ტ­რ­ში, სა­დაც მთე­ლი ეს დრო გა­ვა­ტა­რე, კარ­გად იც­ნო­ბენ ქარ­თულ კულ­ტუ­რას, თბი­ლი­სის ხელ­ნა­წერ­თა ინ­ს­ტი­ტუტ­თან (ამ­ჟა­მად ხელ­ნა­წერ­თა ეროვ­ნუ­ლი ცენ­ტ­რი) მრა­ვალ­წ­ლი­ა­ნი თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბა აკავ­ში­რებთ. ასე რომ, ჩემ­თ­ვის არა­ვის უკითხავს, სა­ქარ­თ­ვე­ლო სა­დაა ან რა­მე მოგ­ვი­ყე­ვი მის შე­სა­ხე­ბო. ინ­ს­ტი­ტუ­ტის მკვლევ­რე­ბი, მათ შო­რის ისი­ნიც ვინც უშუ­ა­ლოდ ქრის­ტი­ა­ნუ­ლი აღ­მო­სავ­ლე­თის ლი­ტე­რა­ტუ­რა­ზე არ მუ­შა­ობს, საკ­მა­ოდ კარ­გად იც­ნობ­დ­ნენ მას.
უნი­ვერ­სი­ტეტ­მა რო­გორ მი­მი­ღო? ისე, რომ დღეს შე­საძ­ლე­ბე­ლია ასე­თი რამ გითხ­რათ: ლუ­ვე­ნის უნი­ვერ­სი­ტე­ტი ჩე­მი უნი­ვერ­სი­ტე­ტია. თუ დღეს არის ად­გი­ლი, გა­რე­მო, სივ­რ­ცე, რო­მე­ლიც არის „ჩემი“, ის სწო­რედ აქ არის. პირ­ვე­ლი დღი­დან­ვე, უნი­ვერ­სი­ტე­ტის ყვე­ლა  რე­სურ­სი, რაც მკვლევ­რის­თ­ვი­საა გან­კუთ­ვ­ნი­ლი, მეც გად­მო­მე­ცა და არა­ვის არა­სო­დეს არ უთ­ქ­ვამს, შენ უცხო­ე­ლი ხარ და რა­ი­მე არ გე­კუთ­ვ­ნი­სო. თა­ვი­დან ეს მიკ­ვირ­და კი­დეც. ინ­ს­ტი­ტუ­ტის პრო­ექ­ტებ­ში მეც ისე ვშრო­მობ, რო­გორც სხვა ჩე­მი კო­ლე­გე­ბი და არა­ვის­თ­ვის არა­ვი­თა­რი პრობ­ლე­მა არაა და არც ყო­ფი­ლა ის, რომ ოდეს­ღაც საიდანღა­ც ჩა­მო­ვე­დი. შარ­შან, ჩემს ორ თა­ნამ­შ­რო­მელ­თან ერ­თად, ალოგ­რა­ფი­ის (ერთ ენა­ზე არ­სე­ბუ­ლი ტექ­ს­ტი ჩა­წე­რი­ლი რო­მე­ლი­მე სხვა ენის ან­ბა­ნით) შე­სა­ხებ წიგ­ნი გა­მო­ვე­ცით. მის შე­სა­ვალ­ში ვამ­ბობთ, რომ ჩვენ, სა­მი გა­მომ­ცემ­ლი­დან, ერ­თი — გერ­მა­ნე­ლი, მე­ო­რე — ჰო­ლან­დი­ე­ლი და მე­სა­მე — ქარ­თ­ვე­ლი ვართ, მაგ­რამ წიგ­ნი ლუ­ვე­ნის (ბელ­გი­ის) უნი­ვერ­სი­ტე­ტის სა­ხე­ლით გა­მო­დის და ლუ­ვე­ნის უნი­ვერ­სი­ტე­ტის ნაშ­რო­მია. თუ წარ­მა­ტე­ბუ­ლი იქ­ნე­ბა, დარ­ჩე­ბა, რო­გორც ლუ­ვე­ნის უნი­ვერ­სი­ტე­ტის მო­ნა­პო­ვა­რი. ამის მა­გა­ლით­ზე ვფიქ­რობ, რომ სხვა­დას­ხ­ვა­ო­ბა, თუ­კი მის­და­მი მი­მარ­თუ­ლი პო­ლი­ტი­კა ინ­ტეგ­რა­ცი­ის მი­მარ­თუ­ლე­ბით გაქვს წარ­მარ­თუ­ლი, სიმ­დიდ­რეა და არა სა­ში­ში მოვ­ლე­ნა. ჩემ­გან  ამ უნი­ვერ­სი­ტე­ტის გულ­შე­მატ­კი­ვა­რი, გულ­წ­რ­ფე­ლად მოყ­ვა­რუ­ლი თა­ნამ­შ­რო­მე­ლი სწო­რედ იმი­ტომ­ დად­გა, რომ დის­კ­რი­მი­ნა­ცია არ გან­მიც­დია. თა­ვის მხრივ, უნი­ვერ­სი­ტე­ტიც სარ­გებ­ლობს ჩე­მი რე­სურ­სით, ისიც მო­გე­ბუ­ლი დარ­ჩე­ბა, მის მი­ერ შექ­მ­ნი­ლი ჰუ­მა­ნუ­რი გა­რე­მოს გა­მო.
— გვი­ამ­ბეთ, ლუ­ვე­ნის უნი­ვერ­სი­ტეტ­ზე. რო­გორც ცნო­ბი­ლია, აქ ბევ­რი სა­ინ­ტე­რე­სო ადა­მი­ა­ნი მოღ­ვა­წე­ობ­და... მოგ­ვი­ყე­ვით ლუ­ვე­ნის სა­უ­ნი­ვერ­სი­ტე­ტო ბიბ­ლი­ო­თე­კის შე­სა­ხებ, სა­დაც  და­ცუ­ლია ქარ­თუ­ლი ლი­ტე­რა­ტუ­რა, რო­მე­ლიც გა­ნუწყ­ვეტ­ლივ ივ­სე­ბა. კერ­ძოდ, რა სა­ხის ლი­ტე­რა­ტუ­რა­ზეა სა­უ­ბა­რი?
— ლუ­ვე­ნის კა­თო­ლი­კუ­რი უნი­ვერ­სი­ტე­ტი 1425 წელს და­არ­ს­და და ამ­ჟა­მად, რო­გორც ძი­რი­თა­დად ყვე­ლა­ფე­რი ბელ­გი­ა­ში, ორ მხა­რედ არ­სე­ბობს. მე მის ფრან­გუ­ლე­ნო­ვან ნა­წილ­ში — ქა­ლაქ ლუ­ვენ-ლა-ნევ­ში ­ვარ, ფლა­მან­დუ­რე­ნო­ვა­ნი ნა­წი­ლი კი ქა­ლაქ ლუ­ვენ­შია. სა­ინ­ტე­რე­სო მოღ­ვა­წე­ებს რაც შე­ე­ხე­ბა, და­გე­თან­ხ­მე­ბით, ბელ­გი­უ­რი აღ­მო­სავ­ლეთ­მ­ცოდ­ნე­ო­ბის სკო­ლა ცნო­ბი­ლია თა­ვი­სი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბით. მი­სი წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბი არი­ან, მა­გა­ლი­თად, უმ­ნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნე­სი ქარ­თ­ვე­ლო­ლო­გე­ბი ჟე­რარ გა­რი­ტი და მი­შელ ვან ეს­ბ­რო­კი, ასე­ვე ბო­ლან­დის­ტი პოლ პე­ე­ტერ­სი. ეს ადა­მი­ა­ნე­ბი ძვე­ლი ქარ­თუ­ლი ლი­ტე­რა­ტუ­რის შე­სა­ხებ  უმ­ნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნე­სი კვლე­ვე­ბის ავ­ტო­რე­ბი არი­ან, მათ­ვე  გა­მოს­ცეს ევ­რო­პა­ში ძ­ვე­ლი ქარ­თუ­ლი ტექ­ს­ტე­ბის უმ­ნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნე­სი ნა­წი­ლი. ჟე­რარ გა­რი­ტი ლუ­ვე­ნის უნი­ვერ­სი­ტე­ტის პრო­ფე­სო­რი იყო, მას უნ­და ვუ­მად­ლო­დეთ სი­ნას მთის ქარ­თუ­ლი ხელ­ნა­წე­რე­ბის კო­ლექ­ცი­ის სრუ­ლად მიკ­რო­ფილ­მე­ბად გა­და­ღე­ბას და ამ კო­ლექ­ცი­ის კა­ტა­ლო­გის გა­მო­ცე­მას. ქარ­თუ­ლი ხელ­ნა­წე­რე­ბის ბევ­რი კა­ტა­ლო­გი და აღ­წე­რი­ლო­ბა არ­სე­ბობს, თუმ­ცა, ჩე­მი აზ­რით, გა­რი­ტის კა­ტა­ლო­გი დღე­საც მო­დე­ლია და სა­უ­კე­თე­სოა ამ რე­პერ­ტუ­არ­ში. ლუ­ვე­ნის უნი­ვერ­სი­ტე­ტის პრო­ფე­სორს — მი­შელ ვან ეს­ბ­როკს მეც მო­ვეს­წა­რი. ამ ინ­ტერ­ვი­უს­თ­ვის პა­სუ­ხე­ბის გა­სა­ცე­მად დრო­ე­ბით გვერ­დ­ზე გა­დავ­დე მი­სი მო­ნოგ­რა­ფია „უძ­ვე­ლე­სი ქარ­თუ­ლი მრა­ვალ­თა­ვე­ბი“, რო­მე­ლიც ერთ-ერ­თი უძ­ლი­ე­რე­სი კვლე­ვა მგო­ნია, რაც ქარ­თულ ლი­ტე­რა­ტუ­რა­ზე გა­კე­თე­ბუ­ლა. მრა­ვა­ლი ათე­უ­ლი წე­ლია, ლუ­ვე­ნის უნი­ვერ­სი­ტე­ტი გა­მოს­ცემს სა­მეც­ნი­ე­რო ჟურ­ნალს ლe მusღon, სა­დაც სის­ტე­მა­ტუ­რად იბეჭ­დე­ბა ძველ ქარ­თულ ლი­ტე­რა­ტუ­რა­ში გა­კე­თე­ბუ­ლი კვლე­ვე­ბი, იბეჭ­დე­ბო­და გა­რი­ტის დრო­საც და იბეჭ­დე­ბა ახ­ლაც. ლუ­ვე­ნის უნი­ვერ­სი­ტე­ტი­ვე გა­მოს­ცემს კო­ლექ­ცი­ას CSCჴ (Corpus Scriptorum Christianorum ჴrientalum), რომ­ლის ერთ-ერ­თი ქვე­სე­რია — Scriprores ჳberici ძვე­ლი ქარ­თუ­ლი ტექ­ს­ტე­ბის კრი­ტი­კულ გა­მო­ცე­მებს ბეჭ­დავს. ზე­მოთ ხ­სე­ნე­ბუ­ლი პრო­ექ­ტის ფარ­გ­ლებ­ში, რო­მე­ლიც სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ხელ­ნა­წერ­თა ინ­ს­ტი­ტუტ­სა და ლუ­ვე­ნის უნი­ვერ­სი­ტეტს შო­რის, ჯერ კი­დევ, გა­რი­ტი­სა და ელე­ნე მეტ­რე­ვე­ლის ეპო­ქა­ში, ანუ საბ­ჭო­თა პე­რი­ოდ­ში და­იწყო, გა­მო­ი­ცა გრი­გოლ ნა­ზი­ან­ზე­ლის ქარ­თუ­ლი თარ­გ­მა­ნე­ბის კრი­ტი­კუ­ლად დად­გე­ნი­ლი ტექ­ს­ტე­ბი კო­ლექ­ცი­ა­ში (Corpus Christianorum). თა­ვი­სი სა­მეც­ნი­ე­რო რე­პუ­ტა­ცი­ით, ეს ამ სფე­რო­ში არ­სე­ბუ­ლი უპირ­ვე­ლე­სი გა­მო­ცე­მე­ბია და მათ­ში ქარ­თუ­ლი ლი­ტე­რა­ტუ­რის­თ­ვის სივ­რ­ცის მი­ჩე­ნის ტრა­დი­ცია მნიშ­ვ­ნე­ლოვ­ნად მი­მაჩ­ნია.
რაც შე­ე­ხე­ბა ბიბ­ლი­ო­თე­კას, კვლა­ვინ­დე­ბუ­რად ჩემს სფე­რო­ზე გა­ვა­მახ­ვი­ლებ ყუ­რადღე­ბას — ის ძა­ლი­ან მდი­და­რია. ლუ­ვე­ნის უნი­ვერ­სი­ტეტს ლუ­ვენ­შიც აქვს ბიბ­ლი­ო­თე­კა და ლუ­ვენ-ლა-ნევ­შიც და რო­გორც ფრან­გუ­ლი, ასე­ვე ფლა­მან­დუ­რი მხა­რე დიდ თან­ხებს ხარ­ჯავს ბიბ­ლი­ო­თე­კის გამ­დიდ­რე­ბა­ში, ახა­ლი გა­მო­ცე­მე­ბის შე­ძე­ნა­ში.  თუ ამას და­უ­მა­ტებთ ბრი­უ­სელ­ში არ­სე­ბულ ბო­ლან­დის­ტე­ბის უძ­ვე­ლეს და სრუ­ლი­ად უნი­კა­ლურ და უმ­დიდ­რეს ბიბ­ლი­ო­თე­კას, შე­უძ­ლე­ბე­ლია აღ­მო­სავ­ლეთ­მ­ცოდ­ნე­ო­ბი­სა და ბი­ზან­ტი­ნის­ტი­კის სფე­რო­ში რა­ი­მე გა­მო­ცე­მა ბელ­გი­ა­ში ვერ იპო­ვოთ. ეს იმ­დე­ნად პა­ტა­რა ქვე­ყა­ნაა, რომ ძი­რი­თა­დად არც ღირს შეშ­ფო­თე­ბად, თუ რა­ი­მე წიგ­ნი ბიბ­ლი­ო­თე­კის თა­რო­ზე თქვე­ნი კა­ბი­ნე­ტის გვერ­დით არ დევს, სა­ბიბ­ლი­ო­თე­კო ქსე­ლე­ბით ყვე­ლა­ფე­რი მარ­ტი­ვად ხელ­მი­საწ­ვ­დო­მია.
ლუ­ვე­ნის უნი­ვერ­სი­ტეტს ქარ­თუ­ლი წიგ­ნე­ბის კო­ლექ­ცია აქვს. მას, თა­ვის დრო­ზე, ივა­ნე ლო­ლაშ­ვი­ლის ბიბ­ლი­ო­თე­კის შე­ძე­ნა­ში ხელ­ნა­წერ­თა ინ­ს­ტი­ტუ­ტი და­ეხ­მა­რა. ამის შემ­დ­გო­მაც ხელ­ნა­წერ­თა ინ­ს­ტი­ტუ­ტი გა­ნუწყ­ვეტ­ლივ უგ­ზავ­ნი­და ლუ­ვე­ნის ბიბ­ლი­ო­თე­კას ახალ გა­მო­ცე­მებს და დღე­საც უგ­ზავ­ნის, ასე რომ, ბიბ­ლი­ო­თე­კა კვლა­ვაც ივ­სე­ბა. ბიბ­ლი­ო­თე­კის მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა სტუ­დენ­ტი­სა და მკვლევ­რის­თ­ვის კო­ლო­სა­ლუ­რია. უდაბ­ნო­ში ვერ იქ­ნე­ბი კარ­გი მკვლე­ვა­რი და უბიბ­ლი­ო­თე­კო უნი­ვერ­სი­ტე­ტი ცოდ­ნის კე­რა არ არის. თუ მკითხავთ, სა­ქარ­თ­ვე­ლო­დან რა­ტომ წა­მო­ვე­დი — ძი­რი­თა­დი მი­ზე­ზი ეს არის, არ მქონ­და წვდო­მა კარგ ბიბ­ლი­ო­თე­კა­ზე. ახ­ლაც თუ დაბ­რუ­ნე­ბის მე­ში­ნია, სწო­რედ იმი­ტომ, რომ უბიბ­ლი­ო­თე­კოდ არ დავ­რ­ჩე.
— რო­გორ შე­ა­და­რებთ ქარ­თულ უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში  სწავ­ლე­ბის დო­ნეს უცხო­ე­თის, ამ შემ­თხ­ვე­ვა­ში, ლუ­ვე­ნის უნი­ვერ­სი­ტეტ­თან? რა ახ­დენს გავ­ლე­ნას სწავ­ლი­სა და სწავ­ლე­ბის ხა­რის­ხ­ზე, რო­გო­რია სა­ხელ­მ­წი­ფოს ჩარ­თუ­ლო­ბა გა­ნათ­ლე­ბის სფე­რო­ში?
— სწავ­ლე­ბის დო­ნე­ზე მსჯე­ლო­ბის­თ­ვის, ჩე­მი აზ­რით, მხო­ლოდ სტუ­დენ­ტი­სა და ლექ­ტო­რის ინ­ტე­ლექ­ტუ­ა­ლურ პო­ტენ­ცი­ალ­ზე დაყ­რ­დ­ნო­ბა­ საკ­მა­რი­სი არ არის. ყვე­ლა ქვე­ყა­ნა­ში არი­ან გო­ნი­ე­რი თუ უგუ­ნუ­რი ადა­მი­ა­ნე­ბი, ეს  საგ­რ­ძ­ნობ გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბას  არ ქმნის. სწავ­ლე­ბის ხა­რის­ხი  აგ­რეთ­ვე ინ­ს­ტი­ტუ­ცი­უ­რი რე­სურ­სე­ბი­თაც­ მი­იღ­წე­ვა — თუნ­დაც კარ­გი ბიბ­ლი­ო­თე­კით, სტუ­დენ­ტე­ბი­სა და მკვ­ლევ­რე­ბის მო­ბი­ლო­ბის უზ­რუნ­ველ­ყო­ფით, აგ­რეთ­ვე სა­შუ­ა­ლო შე­მო­სავ­ლის მქო­ნე ოჯა­ხე­ბის­თ­ვის სწავ­ლის გა­და­სა­ხა­დის ხელ­მი­საწ­ვ­დო­მო­ბით. თქვენს კითხ­ვა­ზე პა­სუხს იმით და­ვიწყებ­დი, რომ ბელ­გი­ა­ში სწავ­ლის გა­და­სა­ხა­დი, ოჯა­ხის სა­შუ­ა­ლო შე­მო­სა­ვალ­თან შე­და­რე­ბით, თით­ქ­მის უმ­ნიშ­ვ­ნე­ლოა. თუ სტუ­დენტს რა­ი­მე პრობ­ლე­მა აქვს (გა­შო­რე­ბუ­ლი მშობ­ლე­ბი და ა.შ.), სპე­ცი­ა­ლუ­რი დახ­მა­რე­ბე­ბია სა­ხელ­მ­წი­ფოს­გან. სა­შუ­ა­ლო სტა­ტის­ტი­კუ­რი ბელ­გი­ე­ლის­თ­ვის სწავ­ლის გა­და­სა­ხა­დის და­ფარ­ვა, ძი­რი­თა­დად, არა­ვი­თარ პრობ­ლე­მას არ წარ­მო­ად­გენს, ამი­ტომ, ფორს-მა­ჟო­რის გა­მო, იზო­ლი­რე­ბუ­ლი არა­ვინ რჩე­ბა. სტუ­დენ­ტის გან­კარ­გუ­ლე­ბა­ში უნი­ვერ­სი­ტე­ტის ბევ­რი რე­სურ­სია, მათ შო­რის, უამ­რა­ვი ტი­პის სტა­ჟი­რე­ბა, ლა­ბო­რა­ტო­რი­ე­ბი, ბიბ­ლი­ო­თე­კა, რაც, ცხა­დია, სწავ­ლის ხა­რის­ხ­ზე კარ­გად მოქ­მე­დებს. ამ მხრივ, სა­ქარ­თ­ვე­ლო­შიც ნელ-ნე­ლა უმ­ჯო­ბეს­დე­ბა მდგო­მა­რე­ო­ბა, თუმ­ცა სა­ხელ­მ­წი­ფოს ჩარ­თუ­ლო­ბა მა­ინც არა­საკ­მა­რი­სი მგო­ნია. გა­ნათ­ლე­ბის სფე­რო სა­ხელ­მ­წი­ფოს­თ­ვის გა­ცი­ლე­ბით მე­ტად პრი­ო­რი­ტუ­ლი უნ­და იყოს. სამ­წუ­ხა­როდ, ეს ვერც ერ­თ­მა მთავ­რო­ბამ ვერ გა­ი­აზ­რა.
სხვა გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბე­ბი­დან იმას აღ­ვ­ნიშ­ნავ, რომ სტუ­დენ­ტი, რო­მე­ლიც არ სწავ­ლობს კარ­გად, აქ ნი­შანს ვე­რაფ­რით მი­ი­ღებს. კრი­ტე­რი­უ­მი ძა­ლი­ან მკაც­რია. უმ­ცი­რე­სი და­დე­ბი­თი ნიშ­ნის მი­სა­ღე­ბა­დაც, საგ­ნის 80 პრო­ცენ­ტის კარ­გად მომ­ზა­დე­ბაა სა­ჭი­რო. ზუს­ტად არ ვი­ცი, გა­მოს­წორ­და თუ არა, ამ მხრივ, სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ვი­თა­რე­ბა, თუმ­ცა, მე რომ სტუ­დენ­ტი ვი­ყა­ვი, ბევ­რი ლექ­ტო­რი სა­მი­ანს (მა­შინ­დელ უმ­ცი­რეს და­დე­ბით ნი­შანს) პირ­და­პირ „არი­გებ­და“. შე­დე­გად, ერ­თ­მა ჩემ­მა კურ­სელ­მა სა­ხელ­მ­წი­ფო გა­მოც­და­ზე იკითხა — „ჩან­ჩ­ქე­რი“ სა­ხე­ლი იყო თუ ზმნა...  ამ ადა­მი­ანს ფი­ლო­ლო­გის დიპ­ლო­მი აქვს. შე­ფა­სე­ბის მკაც­რი კრი­ტე­რი­უ­მი აუცი­ლე­ბე­ლი პი­რო­ბაა სწავ­ლის მა­ღა­ლი დო­ნის­თ­ვის. 
— ზო­გა­დად, ჰუ­მა­ნი­ტა­რუ­ლი მეც­ნი­ე­რე­ბე­ბი სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ნაკ­ლე­ბად პო­პუ­ლა­რუ­ლია. უპირ­ვე­ლე­სად იმი­ტომ, რომ ფი­ნან­სუ­რად შე­მო­სავ­ლი­ა­ნი არ არის. რა ად­გი­ლი უჭი­რავს ჰუ­მა­ნი­ტა­რულ მეც­ნი­ე­რე­ბებს ევ­რო­პა­ში?
— აქაც კრი­ზი­სია. ისე­თი დის­ციპ­ლი­ნე­ბი, სა­დაც სტუ­დენ­ტე­ბის რა­ო­დე­ნო­ბა დი­დი არ არის, უნი­ვერ­სი­ტე­ტის­თ­ვის ფი­ნან­სუ­რად არა­მომ­გე­ბი­ა­ნი და რე­ა­ლუ­რად, არაპ­რი­ო­რი­ტე­ტუ­ლია. ასეთ დის­ციპ­ლი­ნებ­ში ხვდე­ბა, მა­გა­ლი­თად, აღ­მო­სავ­ლეთ­მ­ცოდ­ნე­ო­ბის ყვე­ლა დარ­გი. თუ პრო­ფე­სო­რე­ბი პენ­სი­ა­ზე გა­დი­ან, მა­თი პოს­ტე­ბი უქ­მ­დე­ბა იმის ნაც­ვ­ლად, რომ ვინ­მე ახა­ლი აიყ­ვა­ნონ. ჩვენს უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში, ბი­ზან­ტი­ნის­ტი­კის სფე­რო­ში, ერ­თი ლექ­ტო­რი გა­ვი­და პენ­სი­ა­ზე და მი­სი კურ­სი დღე­ი­სათ­ვის მხო­ლოდ მე­ცე­ნა­ტი­სა­გან მო­პო­ვე­ბუ­ლი და­ფი­ნან­სე­ბით გრძელ­დე­ბა და ისიც დრო­ე­ბით. უნი­ვერ­სი­ტეტ­მა პოს­ტი ვერ შე­ი­ნარ­ჩუ­ნა. ეს სა­ვა­ლა­ლო მდგო­მა­რე­ო­ბაა.
— თა­მარ, თქვენ სწავ­ლობთ და იკ­ვ­ლევთ აღ­მო­სავ­ლე­თის ხალ­ხე­ბის ენებს, ის­ტო­რი­ას, კულ­ტუ­რას... რა იქ­ცევს ყვე­ლა­ზე მე­ტად თქვენს ყუ­რადღე­ბას ამ სა­კითხებ­ზე მუ­შა­ო­ბი­სას?
— მე ქრის­ტი­ა­ნუ­ლი ახ­ლო აღ­მო­სავ­ლე­თის მკვლე­ვა­რი ვარ, უფ­რო მე­ტად ჳ-ხ სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის პე­რი­ო­დით ვინ­ტე­რეს­დე­ბი, მი­ზი­დავს: იმ­დ­რო­ინ­დე­ლი მო­ზა­ი­კა, სხვა­დას­ხ­ვა კონ­ფე­სი­ის ქრის­ტი­ა­ნებ­სა  და მუს­ლი­მებს შო­რის ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი, ტექ­ს­ტე­ბის და ლი­ტე­რა­ტუ­რუ­ლი მო­ტი­ვე­ბის მიგ­რა­ცია ერ­თი სა­ზო­გა­დო­ე­ბი­დან მე­ო­რე­ში, კულ­ტუ­რუ­ლი ურ­თი­ერ­თ­გავ­ლე­ნე­ბი. თა­ვის­თა­ვად ეს ძა­ლი­ან სა­ინ­ტე­რე­სო სამ­ყა­როა და ჩემ­თ­ვის უფ­რო და უფ­რო ცხა­დი ხდე­ბა ის, რომ დღე­ვან­დე­ლი რთუ­ლი მდგო­მა­რე­ო­ბის გა­ა­ნა­ლი­ზე­ბა ახ­ლო აღ­მო­სავ­ლეთ­ში, შე­უძ­ლე­ბე­ლია ამ წი­ნამ­ძღ­ვ­რე­ბის გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბის გა­რე­შე. მგო­ნია, რომ კარ­გი საქ­მეა დღე­ვან­დე­ლი მკითხ­ვე­ლე­ბი­სათ­ვის იმ სამ­ყა­როს და­ნახ­ვე­ბა. იმ­დ­რო­ინ­დე­ლი სა­ზო­გა­დო­ე­ბე­ბის დუ­ღილ­ში ბევ­რი სა­ინ­ტე­რე­სო ელე­მენ­ტია, რო­მე­ლიც დღე­ვან­დე­ლი კითხ­ვე­ბის პა­სუ­ხა­დაც გა­მოდ­გე­ბა.
— თე­ო­ლო­გი­უ­რი სფე­როს აქ­ტი­უ­რი მკვლე­ვა­რიც ხართ,  ამი­ტომ მინ­და გკითხოთ, რა ად­გი­ლი უჭი­რავს რო­გორც აღ­მო­სავ­ლე­თის, ასე­ვე და­სავ­ლე­თის  ხალ­ხე­ბის ცხოვ­რე­ბა­ში რე­ლი­გი­ას და სად გა­დის ზღვა­რი გა­მო­ხატ­ვის თა­ვი­სუფ­ლე­ბა­სა და რე­ლი­გი­ურ გრძნო­ბებს შო­რის?
— ახ­ლო აღ­მო­სავ­ლე­თის ქვეყ­ნებ­ში რე­ლი­გი­ის გავ­ლე­ნა სა­ზო­გა­დო­ე­ბა­ზე გა­ცი­ლე­ბით უფ­რო დი­დია, ვიდ­რე, ვთქვათ, ევ­რო­პა­ში. თუმ­ცა, ამ უკა­ნას­კ­ნელ­შიც ვი­თა­რე­ბა ყველ­გან ერ­თ­გ­ვა­რო­ვა­ნი არ არის. ამას თა­ვი­სი მი­ზე­ზი აქვს. ახ­ლო აღ­მო­სავ­ლეთ­ში, ბევ­რი ჯგუ­ფის­თ­ვის, რე­ლი­გი­ა­ზე დახ­ვე­ვა მა­თი იდენ­ტო­ბის შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბის ერ­თა­დერ­თი სა­შუ­ა­ლე­ბაა ირ­გ­ვ­ლივ არ­სე­ბულ მტრულ ან რთულ გა­რე­მო­ში. გა­მო­ხატ­ვის თა­ვი­სუფ­ლე­ბას რაც შე­ე­ხე­ბა, ჩე­მი აზ­რით, ის უნი­ვერ­სა­ლუ­რია და მათ შო­რის, რო­მე­ლი­მე რე­ლი­გი­ის­თ­ვის მი­უ­ღე­ბე­ლი აზ­რე­ბის გა­მოთ­ქ­მაც შე­იძ­ლე­ბა. რე­ლი­გია, ჩე­მი აზ­რით, ადა­მი­ა­ნის გა­მო­გო­ნი­ლი დოქ­ტ­რი­ნა და ცხოვ­რე­ბის წე­სია. მას გარ­კ­ვე­უ­ლი­ შე­ხე­დუ­ლე­ბა­თა სის­ტე­მა­ აქვს და ვერ ვხე­დავ რა­ი­მე მი­ზეზს, თუ რა­ტომ არ უნ­და შე­ეძ­ლოს რო­მე­ლი­მე ადა­მი­ანს სხვა ადა­მი­ა­ნე­ბის მო­ფიქ­რე­ბუ­ლი დოქ­ტ­რი­ნის გაკ­რი­ტი­კე­ბა, თუ ის მას რა­ი­მე ნიშ­ნით არ მოს­წონს. მე­ო­რე მხა­რე­საც ყო­ველ­თ­ვის ექ­ნე­ბა სა­შუ­ა­ლე­ბა, გა­მო­ხა­ტოს თა­ვი­სი უარ­ყო­ფი­თი პო­ზი­ცია მი­სი დოქ­ტ­რი­ნის კრი­ტი­კო­სე­ბი­სად­მი, ესეც პლუ­რა­ლიზ­მის ნა­წი­ლია. ყვე­ლა აზ­რის წი­ნა­აღ­მ­დეგ შე­იძ­ლე­ბა აზ­რის გა­მოთ­ქ­მა. სა­კუ­თა­რი აზ­რის დაც­ვის მე­ქა­ნიზ­მიც სწო­რე­დ ა­მა­ში მდგო­მა­რე­ობ­ს­ და არა სხვი­სი აზ­რის აკ­რ­ძალ­ვა­ში. ამას ­წი­ნათ წა­ვი­კითხე, ვი­ღა­ცას უთ­ქ­ვამს, რომ რე­ლი­გი­ის ყვე­ლა­ზე დი­დი მიღ­წე­ვა ის კი არ არის, რომ ბევ­რი ადა­მი­ა­ნი და­არ­წ­მუ­ნა ღვთის არ­სე­ბო­ბა­ში, არა­მედ ის, რომ ბევ­რი ადა­მი­ა­ნი და­არ­წ­მუ­ნა იმა­ში, რომ რე­ლი­გი­ის გაკ­რი­ტი­კე­ბა არ შე­იძ­ლე­ბა. თუ რე­ლი­გი­ის, რე­ლი­გი­უ­რი აზ­რე­ბის, გრძნო­ბე­ბის, ავ­ტო­რი­ტე­ტე­ბის კრი­ტი­კა ავ­კ­რ­ძა­ლეთ, ჩვე­ნი მდგო­მა­რე­ო­ბა ისე­თი­ვე­ იქ­ნე­ბა, რო­გო­რი­ცაა სა­უ­დის არა­ბეთ­ში ან სხვა ნე­ბის­მი­ერ ფუნ­და­მენ­ტა­ლის­ტურ ქვე­ყა­ნა­ში. მათ­თან სხვა არა­ფე­რი ხდე­ბა, გარ­და იმი­სა, რომ რე­ლი­გი­ის წი­ნა­აღ­მ­დეგ ნე­ბის­მი­ე­რი აზ­რის გა­მოთ­ქ­მა ეკ­რ­ძა­ლე­ბათ. რე­ლი­გი­უ­რი გრძნო­ბე­ბი ყვე­ლას არ აქვს, და ვი­საც არ აქვს, ისიც პა­ტივ­სა­ცე­მი ადა­მი­ა­ნია, მა­საც აქვს სა­კუ­თა­რი აზ­რის გა­მოთ­ქ­მის უფ­ლე­ბა.
— რა არის ის, რა­საც გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი ად­გი­ლი უჭი­რავ­ს ­თ­ქ­ვენს ცხოვ­რე­ბა­ში?
— ალ­ბათ კითხ­ვა. ეს ყვე­ლა­ზე დი­დი ფან­ჯა­რაა სხვა სამ­ყა­რო­ე­ბის­კენ, ყვე­ლა­ზე დი­დი გაქ­ცე­ვა შე­ნი ნა­ჭუ­ჭი­დან, ყვე­ლა­ზე დი­დი გა­დაფ­რე­ნა სამ­ყა­როს კი­დე­ებ­ზე. გა­ბე­დუ­ლე­ბაც ჩემ­მა საყ­ვა­რელ­მა წიგ­ნებ­მა მომ­ცეს. კითხ­ვა — გემ­რი­ე­ლი და ეგ­ზის­ტენ­ცი­ა­ლუ­რი საქ­მი­ა­ნო­ბაა.

ესა­უბ­რა მა­კა ყი­ფი­ა­ნი

38(792)N